حجّیت احکام صادره از سوی عقل، موضوعی است که همواره علمای اصولی و اخباری پیرامون آن بسیار سخن راندهاند. با این حال، مفهوم، شاخصهها و ملاکات «عقل حجّت» و یا به عبارت دیگر، پاسخ به این سؤالات که «عقل مُدرِک حکم شرع» دارای چه تعریفی بوده و میبایست چه ویژگیهایی داشته باشد و ملاک شناسایی احکام صادره از سوی عقل حجّت چیست، کمتر مورد توجّه علما قرار گرفته است. از نظر فقهای امامیه، عقل حجّت، قوّهای از قوای نفس است که قادر به فهم کلیات است. در فرهنگ روایی و قرآنی از این مفهوم با عنوان «عقل مطبوع» یاد میشود که ملاک تکلیف بوده و توانایی استنباط احکام شرعی را ندارد؛ بر اساس نصوص، حجّیت و حتی قابلیت فهم ملاکات احکام، محصول «عقل مسموع» است. در مقاله حاضر تلاش شده است با بررسی مفهوم، شاخصهها و ملاکات عقل حجّت، ظهور واژه عقل در مفهوم عقل مسموع ثابت و مشخص گردد که مراد شارع از حجّیت عقل، اعتبار احکامی است که به وسیله عقل مسموع صادر میشود.
