تحلیــل و نقد کیفیت تصحیح مقدمات مفوتــه بارویکرد تبعیت انبعاثی در مقابل مبنای انفکاک
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
چکیده
تصحیح وجوب «مقدمات مفوِّته» پیش از فعلیتیافتنِ وجوبِ ذیالمقدمه، از چالشهای بنیادین علم اصول است و تبیین چگونگی تبعیت مقدمه از ذیالمقدمه را میطلبد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکردی انتقادی، به واکاوی دو دیدگاه کلانِ «مبنای انفکاک» و «تبعیت انبعاثی» پرداخته است. در رویکرد نخست، تلاشهای صاحب فصول (واجب معلّق)، شیخ انصاری (ارجاع قیود به ماده) و آخوند خراسانی (شرط متأخر) در جهت تفکیک زمان وجوب از واجب بررسی شده و اشکالات وارد بر آنها تبیین گردیده است. در مقابل، نظریه محقق اصفهانی تحت عنوان «تبعیت انبعاثی» که بر نفی علیتِ تامّه وجوبِ ذیالمقدمه و تأکید بر شوق مؤکّد استوار است، مورد مداقّه قرار میگیرد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که با وجود تکلّفات مبنای انفکاک و تبعیت انبعاثی، راهکار صحیح در تحلیل نهایی، پذیرش عدم وجوب شرعی مقدمه است؛ بدین معنا که لزوم اتیان مقدمات مفوِّته، نه بر پایه وجوب شرعیِ غِیری، بلکه بر اساس حکم مستقل عقل، مبنی بر قبح تفویت غرضِ مُلزِمِ مولی و خروج از زیّ بندگی، استوار است.
